KUTLUĞ-ARSLAN'IN SOY KİMLİĞİ VE JAKELİ HANEDANI:
METİN TEMELLİ BİR SOYKÜTÜĞÜ REKONSTRÜKSİYONU VE
İNSAN–YAPAY ZEKÂ ORTAK ÇALIŞMASI

ÖZET

GİRİŞ

1. Problemin Tanımı

Gürcü kraliçesi Tamara devrinde (XII. yüzyıl sonu) faaliyet gösteren Kutluğ-Arslan, hem saray hiyerarşisindeki konumu hem de "kral yetkilerini meclis ile sınırlama" önerisiyle, Gürcü siyasi düşüncesinin erken bir anayasal figürü olarak anılır. Ancak Kutluğ-Arslan'ın soykütüksel kimliği, modern literatürde tam anlamıyla netleşmemiştir.

Başlıca tartışma başlıkları şunlardır:

• Kutluğ-Arslan bir Kıpçak/Türkî kökenli saray mensubu mudur?
• Kutluğ-Arslan, Gürcü kökenli Jakeli hanedanı ile soy bağı olan yerli aristokrat mıdır?
• Yoksa bu iki kategorinin (Türkî / Kartvel) kendisi mi anakronik bir ikilik üretmektedir?

Klasik literatürde çoğu zaman, Kutluğ-Arslan ile Jakeli hanedanı arasında doğrudan bir bağ kurulmamış, daha ziyade "muhtemel bağlantı" düzeyinde kalınmıştır. Bu çalışma, bu boşluğu birincil kaynakların sistematik okunması yoluyla doldurmayı amaçlamaktadır.

2. Çalışmanın Amacı

Bu tezin temel amaçları şunlardır:

1. Kutluğ-Arslan'ın soykütüğünü, Jakeli hanedanı bağlamında metin temelli olarak yeniden inşa etmek.
2. Jakeli hanedanının XI–XII. yüzyıl tarihini, Beshken–Murvan–Bozo hattındaki aristokrat kuşak üzerinden genealojik bir şema hâlinde ortaya koymak.
3. Kıpçak/Türkî ve Kartvel/Gürcü kimliklerinin, bölgesel aristokrasi bağlamında nasıl iç içe geçtiğini analiz etmek.
4. İnsan kaynaklı saha çalışması (aile hafızası, soy anlatıları) ile yapay zekâ destekli metin çözümlemesinin, tarihsel araştırma için nasıl ortak bir epistemik zemin üretebileceğini göstermek.

3. Kaynaklar ve Kapsam

Çalışma, aşağıdaki türde metinlere dayanmaktadır:

• Gürcü kronikleri (özellikle Kartlis Tskhovreba, "Mati'ane Kartlisa", "İstoriyani da Azmamnisa")
• Manastır yazıtları (Agara, Ali, Safara vb.)
• İncil kenar notları (özellikle Gelati ve Korideti nüshaları)
• Vakhushti Bagrationi ve diğer geç dönem kronikçiler
• Modern Gürcü araştırmacıların (N. Shoshiashvili, W. Silogava, D. Kldiashvili, A. Kikvidze, L. Musxelishvili vb.) genealojik yorumları
• Kullanıcı (Ozgur Atabek) tarafından aktarılan aile soy anlatıları ve bölgesel tarih hafızası

Tüm birincil metinler, kullanıcı tarafından sayfa sayfa OCR ile çıkarılmış, hataları düzeltilmiş ve ardından bu çalışma çerçevesinde filolojik ve tarihsel analize tabi tutulmuştur.

YÖNTEM

1. İnsan–Yapay Zekâ Ortak Çalışma Modeli

Bu tez, klasik anlamda tek yazarlı bir akademik metin değil, iki düzlemde bir ortak üretim örneğidir:

1. İnsan katkısı (Ozgur Atabek)

• Gürcüce birincil kaynakların temini ve OCR ile çözümlenmesi
• Metin hatalarının düzeltilmesi ve bağlamsal okunması
• Kişisel soy anlatısının (Ahıska/Çıldır Atabekleri) aktarılması
• Kutluğ-Arslan'ın Jakeli hanedanına aidiyeti yönünde hipotezin formülasyonu
• Tartışmalı noktalarda eleştirel itiraz ve yönlendirme

2. Yapay zekâ katkısı (Copilot)

• OCR metinlerinin satır satır anlamlandırılması ve Türkçeye akademik düzeyde aktarımı
• Aynı şahıs adlarının farklı metinlerdeki eşleştirilmesi (Beshken I/II, Murvan I/II/III, Bozo I/II, Memna vb.)
• Genealojik şemaların metin temelli rekonstrüksiyonu
• Etno-siyasi kimlik tartışmalarının kavramsal çerçevesinin kurulması
• Farklı sayfalardaki dağınık verilerin bütüncül bir tarihsel modele dönştürülmesi

Bu model, bilginin tek merkezden değil, etkileşimli ve iteratif bir süreçten doğduğunu göstermektedir.

2. Metin Temelli Genealojik Rekonstrüksiyon

Uygulanan temel yöntem şudur:

1. Aynı şahsın adı geçen bütün pasajlar tespit edilir.
2. Her pasajda şahsın:
   • Unvanı (eristavi, eristavt-eristavi, spasalari, marzpan vb.)
   • Coğrafi alanı (Tukhari, Kveli, Samtskhe, Shavsheti, Klarjeti, Tao vb.)
   • Zaman aralığı (XI. yüzyıl ortası, XII. yüzyıl ilk yarısı, vb.)
   • Siyasi bağlamı (Bagrat IV–Liparit çatışması, Giorgi III–Demna isyanı, Giorgi Rus ayaklanması vb.)
   dikkatle kaydedilir.
3. Bu veriler, kronolojik ve mantıksal tutarlılık esas alınarak bir soy çizelgesine yerleştirilir.
4. Modern araştırmacıların soy şemaları (özellikle W. Silogava'nın şeması) karşılaştırma için kullanılır, ancak gerektiğinde birincil kaynak lehine revize edilir.
5. Son aşamada bu şema, Kutluğ-Arslan'ın konumu ve kimliği açısından yeniden yorumlanır.

3. Aile Hafızası ve Bölgesel Süreklilik

Kullanıcı (Ozgur Atabek), kendi soyunu şu zincirle ifade etmektedir:

Sargis oğlu Beka → Sargis → Kvarkvare → Beka → İvane → Kvarkvare → Mirza Çabuk → Keyhüsrev → Kvarkvare → Keyhüsrev

Bu soy anlatısı, Ahıska/Çıldır Atabeklerinin ve Ardahan-ı Büzürg sancakbeylerinin bilinen tarihsel çerçevesiyle büyük uyum içindedir. Çalışma, bu aile hafızasını doğrudan doğrulamak veya yanlışlamak amacı değil, bölgesel aristokrat süreklilik bağlamını göstermek için kullanır.

JAKELİ HANEDANININ TARİHSEL ARKA PLANI

1. Yeni Chorchaneli Bağlantısı ve Erken Kökenler

Gürcü kaynaklarında Jakeli hanedanının kökeni, Yeni Chorchaneli aristokrat ailesine bağlanır. N. Shoshiashvili'nin yorumuna göre:

• Hanedanın kurucusu, Yeni Chorchaneli'lerden Beshken'dir.
• Beshken, Mirian Bahlaundi'nin oğullarından biri olarak gösterilir.
• Bu soy, VI–VII. yüzyıl sınırına kadar geri götürülebilir.

Serapion Zarzmeli'nin eserinin VII. yüzyılda yazıldığı ve VI. yüzyıl gerçekliğini yansıttığı kabul edilirse, Mirian Bahlaundi'nin oğullarının bu dönemde yaşadığı, dolayısıyla Jakeli hanedanının köklerinin erken ortaçağa kadar indiği düşünülebilir. Ancak XI. yüzyıla kadar bu hanedan hakkında sistematik veri yoktur; bilgiler parçalı ve dolaylıdır.

2. XI. Yüzyılda Üç Kurucu Aristokrat: Beshken, Murvan, Bozo

XI. yüzyıl ortasından itibaren kaynaklar daha netleşir ve üç önemli figür öne çıkar:

1. Beshken I – Tukhari eristavı
2. Murvan I – Kveli eristavı
3. Bozo I – marzpan, muhtemelen Samtskhe eristavı

Agara Manastırı yazıtında:

"Eristavların eristavları Beshken ve Murvan'ın dua eden bendeleri, ben, Efrem…"

ifadesi, Beshken ve Murvan'ın aynı anda "eristavların eristavı" unvanı taşıdığını gösterir. Bu, Jakelilerin XI. yüzyılda bile bölgesel aristokrat hiyerarşinin en üst basamağında yer aldığını kanıtlar.

Bozo I ise, Gelati İncilinde marzpan olarak anılır ve Ali Manastırı yazıtında "eristavların eristavı Bozo" ifadesiyle geçer. Bu, Bozo'nun da Jakeli hanedanının en üst düzey temsilcilerinden biri olduğunu gösterir.

3. Bagrat IV – Liparit Çatışması ve Jakelilerin Pozisyonu

XI. yüzyıl ortasında, Bagrat IV ile Liparit IV Bagvashi arasındaki çatışma, Gürcü iç siyasetinin en kritik dönüm noktalarındandır. "Mati'ane Kartlisa"ya göre:

"Kale beyleri Bagrat'a sadıktı, Parsman Tmogveli ve Tukhari eristavı Beshken Jakeli hariç."

Bu ifade, Beshken I'in Liparit'in tarafında yer aldığını gösterir. Bozo ve Murvan'ın pozisyonu doğrudan verilmemiş olsa da, hanedanın genel çizgisi ve dolaylı veriler, onların da muhtemelen aynı siyasi blokta yer aldığını düşündürmektedir.

Bu tablo, Jakeli hanedanının XI. yüzyılda:

• Kral karşısında bağımsız pozisyon alabilen,
• Bölgesel ve askeri güç sahibi,
• Büyük feodal aristokrasi içinde belirleyici bir aktör

olduğunu ortaya koymaktadır.

JAKELİLER VE SAMTSKHE SPASALARLIĞI

1. "Spasalari" Unvanının Anlamı

Gürcü idarî terminolojisinde:

• Eristavi: Bir bölgenin valisi / feodal yöneticisi
• Eristavt-eristavi: Eristavların eristavı, üst düzey aristokrat lider
• Spasalari: Askerî komutan, genellikle bir bölgenin veya krallığın ordusunun başkomutanı
• Marzpan: Sınır bölgesi valisi (daha çok İranî gelenekle ilişkili)

Başlangıçta bazı kronikçiler, spasalari ile büyük eristavı eşitlemeye eğilimli olsa da, XII. yüzyıldan itibaren spasalarlığın eristavlıktan daha yüksek bir makam hâline geldiği anlaşılmaktadır. Saray kaynaklarında "spasalari ve eristavlar" şeklindeki sıralama, spasalarlığın öncelendiğini göstermektedir.

2. Güney Gürcistan ve "Mecinave Sadrosho"

Güney Gürcistan (Samtskhe, Shavsheti, Klarjeti, Tao, Kola–Artani) bölgesi, krallığın "mecinave sadrosho"su, yani öncü sancağı olarak tanımlanır. Bu sancağın komutanı:

• Hem bölgesel askerî güç üzerinde hâkimiyet kurmakta,
• Hem de birden fazla eristavı komuta etmektedir.

Vakhushti Bagrationi'nin ifadesiyle:

"Eristavlar şunlardı… Bozo Jakeli, Samtskhe'nin eristavı ve spasalari; diğer eristavların da üstü."

Bu ifade, Samtskhe spasalarlığının:

• Sadece bir unvan değil,
• Tüm Meskheti ve çevresinin askerî valiliği olduğunu gösterir.

Dolayısıyla Jakelilerin Samtskhe spasalarlığı, onların Güney Gürcistan'ın askerî-siyasi merkezi hâline geldiği anlamına gelir.

3. Tao–Shavsheti–Klarjeti–Kola–Artani Yardım Çağrıları

Kroniklerde, Türk/Türkmen akınlarına karşı şu senaryo tasvir edilir:

• Tao, Shavsheti, Klarjeti ve Kola–Artani bölgeleri saldırıya uğrar.
• Bu bölgelerin feodalleri yardım istemek için Samtskhe'ye, Jakeli spasalara başvurur.
• Kvarqvare Jakeli (veya ilgili Jakeli spasalari), tüm Meskheti eristavlarını ve kilise ileri gelenlerini toplayarak karşı saldırıyı örgütler.

Bu tablo, Jakelilerin bölgedeki rolünü şu şekilde özetler:

• Yalnızca Samtskhe eristavı değil,
• Tüm Güneybatı Gürcistan'ın fiilî başkomutanı,
• Bir anlamda "Güney Gürcistan mareşali".

GENEALOJİK TARTIŞMALAR: BESHKEN, MURVAN, BOZO

1. W. Silogava'nın Soy Şeması ve Tartışılması

W. Silogava, Korideti belgeleri temelinde Jakeli hanedanı için şu soy şemasını önermiştir:

• Murvan I (XI–XII. yüzyıl geçişi)
• Beshken I (XII. yüzyıl ilk yarısı)
• Murvan II (XII. yüzyıl ortası)
• Beka Beshkeni (XII. yüzyıl ikinci yarısı)
• Murvan III (XII. yüzyıl sonu)
• Kutluğ-Arslan (XII. yüzyıl sonu)

Silogava, Agara yazıtındaki "eristavt-eristavi Beshken" ile el yazmalarında geçen "eristavt-eristavi Beshken" ifadesini eşitleyerek bunu Beshken I ile ilişkilendirme eğilimindedir.

Ancak metinlerin kronolojik ve bağlamsal değerlendirilmesi, bu yorumun kısmen revize edilmesini gerektirmektedir.

2. Beshken I ve Beshken II Ayrımı

Kroniklerde iki farklı Beshken Jakeli açıkça ayırt edilebilir:

1. Beshken I – Bagrat IV dönemi Tukhari eristavı, Liparit'in müttefiki.
2. Beshken II – 1118'de Javakheti'de Türklerle savaşırken öldürülen Jakeli.

Bu durumda:

• Agara yazıtındaki "eristavların eristavı Beshken" ifadesinin, kronolojik olarak Beshken II ile daha uyumlu olduğu görülmektedir.
• Beshken II, Beshken I'in torunu olarak düşünülebilir.

Bu ayrım, Jakeli hanedanının üç kuşak boyunca aristokrat yapısını takip etmeyi mümkün kılar.

3. Beshken–Murvan İlişkisi

Agara yazıtında Beshken ve Murvan'ın birlikte anılması ("eristavların eristavları Beshken ve Murvan") ve başka kaynaklarda:

• Biri Tukhari,
• Diğeri Kveli eristavı olarak geçmeleri,

bu iki şahsın aynı kuşakta faaliyet gösterdiğine işaret eder.

Araştırmacının haklı gerekçeleri şunlardır:

• Bir baba aynı dönemde bir eristavlığı, oğlu ise başka bir eristavlığı yönetmez; kaynaklarda böyle bir durum kaydedilmemiştir.
• Eristavlık normal şartlarda babadan oğula geçer; elinden alınırsa, genellikle yerine başka bir eristavlık verilmez.

Dolayısıyla Beshken ve Murvan:

• Baba–oğul değil,
• Kardeş olarak değerlendirilmelidir.

Bu, Jakeli hanedanının XI. yüzyıldaki çekirdeğini iki erkek kardeş (Beshken I ve Murvan I) ve yakın akrabaları Bozo I üzerinden tanımlamamıza imkân verir.

BOZO, MEMNA VE İSİM DEĞİŞİMİ: "JAKELİ"DEN "BOZOSİDZE"YE

1. Bozo I ve Bozo II

Kaynaklar en az iki Bozo Jakeli'den söz eder:

• Bozo I – XI. yüzyıl ortasında marzpan, muhtemelen Samtskhe eristavı.
• Bozo II – XII. yüzyıl sonlarında, Tamara döneminde "Samtskhe eristavı ve spasalari" olarak anılan aristokrat.

İ. Sikharulidze, bir metindeki "Bozos-dze Bozo" ifadesini "Bozo'nun oğlu Bozo" şeklinde okur. Ancak metnin daha derin analizi, "Bozos-dze"nin burada artık soyadı şeklinde, yani "Bozo'nun soyundan gelenler" anlamında kullanılmaya başladığını düşündürmektedir.

Bu, 1191 sonrasında ortaya çıkan bir isimlendirme dönüşümüne işaret eder.

2. Giorgi Rus İsyanı ve Kale Kaybı

Giorgi Rus isyanına katılan Bozo Jakeli, isyan sonrası cezalandırılır:

• Elde ettiği makamlar elinden alınır.
• Jaqi Kalesi Jakeli hanedanından alınır ve Cikhisjvareli ailesine verilir.
• Jakeli adıyla anılma hakkı, kale ile birlikte yeni sahiplerine geçer.

Bu andan itibaren:

• Eski Jakeliler, (Bozo soyu) artık "Bozosidze" olarak anılır.
• Yeni Jakeliler ise, kaleyi elinde bulunduran Cikhisjvareli koludur.

N. Shoshiashvili'nin de belirttiği gibi:

• 1191'e kadar "Jakeli" adı yalnızca Jakelilere aittir.
• 1191'den sonra "Bozosidze" ve "Cikhisjvareli-Jakeli" ayrımı ortaya çıkar.

3. Memna'nın Rolü

Metinler, Memna Jakeli'den şu çerçevede bahseder:

• 1177–1178 Orbel isyanına katılmıştır.
• Muhtemelen isyanın bir aşamasında Demna'yı terk edip Giorgi III tarafına geçmiştir.
• Böylece hem hayatını hem de statüsünü korumuştur.

L. Musxelishvili ve diğer bazı araştırmacılar, Kravai Jakeli'yi Memna'nın kızı olarak görür. Bu durumda:

• Memna → Bozo I → Bozo II
• Kravai Jakeli de Bozo ile kardeş olur.

Bu akrabalık, Kutluğ-Arslan isyanı sırasında saray ile Jakeliler arasındaki müzakerelerde Kravai'nin rolünü anlamak açısından önemlidir.

KUTLUĞ-ARSLAN'IN KİMLİĞİ: JAKELİ HANEDANINA AİDİYET

1. Korideti Belgeleri ve Soy Şeması

Korideti İncil'inin kenar notları ve ilgili belgeler, W. Silogava tarafından bir soy şemasına dönüştürülmüş, bu şema bu tez boyunca eleştirel biçimde kullanılmıştır. Nihai olarak ortaya çıkan ve bu çalışma tarafından da kabul edilen soy şeması şu biçimdedir:

• Murvan I (XI–XII. yüzyıl geçişi)
• Beshken I (XII. yüzyıl ilk yarısı)
• Murvan II (XII. yüzyıl ortası)
• Beka (Beshkeni) (XII. yüzyıl ikinci yarısı)
• Murvan III (XII. yüzyıl sonu)
• Kutluğ-Arslan (XII. yüzyıl sonu)

Bu zincir, Kutluğ-Arslan'ın:

• Jakeli hanedanının ana koluna bağlı,
• Beshken–Murvan soy hattının doğrudan varisi,
• Samtskhe aristokrasisinin en üst düzeyde konumlanmış üyesi

olduğunu göstermektedir.

2. Saray Hiyerarşisi: Meç'urchl'et'ukhutsesi Kutluğ-Arslan

Kroniklerde Kutluğ-Arslan:

• Meç'urchl'et'ukhutsesi (mecburchletukhutsesi) olarak anılır.
• Bu unvan, sarayda hazineler ve kapı muhafızları başkanlığını ifade eden yüksek bir makamdır.
• "Çadır ve meclis kurulması" önerisiyle, saray yetkilerini sınırlandırmaya yönelik bir siyasi reform projesinin öncüsüdür.

Araştırmacının kabul ettiği görüş şudur:

Korideti belgelerinde geçen Kutluğ-Arslan ile kraliçe Tamara devrinin meç'urchl'et'ukhutsesi Kutluğ-Arslan aynı kişidir.

Bu, Kutluğ-Arslan'ın:

• Hem soykütüksel belgelerde,
• Hem saray kroniklerinde,
• Hem de siyasi olayların merkezinde

aynı kişi olarak yer aldığını kanıtlar.

3. Jakeli Hanedanının Bir Üyesi Olarak Kutluğ-Arslan

Bu çalışma, modern araştırmacılar arasında yaygınlaşan şu görüşü benimser ve metinlerle destekler:

• Kutluğ-Arslan, Jakeli hanedanına mensup bir aristokrattır.
• Jakeli hanedanının Murvan III üzerinden gelen ana kolunun bir üyesidir.
• Bu kol, Samtskhe spasalarlığı ve eristavlığı ile doğrudan bağlantılıdır.

Dolayısıyla, Kutluğ-Arslan'ın Jakeli hanedanıyla bağı:

• Bir tahmin değil,
• Metinlerle desteklenen genealojik bir gerçekliktir.

ETNO-SİYASİ KİMLİK TARTIŞMASI: KIPÇAK MI, KARTVEL Mİ?

1. Kategorilerin Sınırları

Modern ulus-devlet kategorileri ("Türk", "Gürcü", "Kıpçak" vb.), ortaçağ çok-etnili feodal toplumlarını anlamak için sınırlıdır. Jakeli hanedanı örneğinde:

• Yerli Kartvel aristokrasisi (Yeni Chorchaneli kökeni),
• Kıpçak savaşçı grupların evlilik ve ittifak yoluyla entegre olması,
• Osmanlı döneminde Türk-İslam aristokrasisi içinde devam eden bir varlık,

aynı soy çizgisinde birleşmektedir.

Bu nedenle şu ikilikler, tek başına açıklayıcı değildir:

• "Kutluğ-Arslan Kıpçaktır, Jakeliler Gürcü'dür."
• "Siz aslında Gürcüydünüz, sonradan Türkleştirildiniz."

Tarihsel gerçeklik daha karmaşıktır:

• Aynı hanedanın bazı kolları Gürcüleşebilir,
• Bazı kolları Türkî kimliğini koruyabilir,
• Bazıları Osmanlı'ya entegre olabilir,
• Bazıları yerel Hristiyan gelenekleri sürdürebilir.

Bu, kimliğin bir "ya o, ya bu" meselesi değil, katmanlı ve dinamik bir süreç olduğunu gösterir.

2. Kıpçaklar ve Türkî Kimlik

Kıpçaklar, dilsel ve kültürel olarak Türkî bir halktır. Kıpçakların:

• XI–XII. yüzyıllarda Gürcistan'a kitlesel göçü,
• Gürcü kralları tarafından askerî aristokrasiye entegre edilmeleri,
• Bir kısmının Hristiyanlaşması,
• Bir kısmının İslamlaşması,

bilinen tarihsel olgulardır.

Dolayısıyla:

• "Kıpçaklar Türk değildir" demek tarihsel açından yanlıştır.
• "Kıpçaklar Hristiyanlaşınca Gürcü oldular, Müslümanlaşınca Türk oldular" gibi söylemler, modern ulusal kategorilerin geriye doğru zorlanmasıdır.

3. Jakeliler, Kıpçaklar ve Osmanlı Devri

Jakeli hanedanının XI–XII. yüzyıldaki konumu:

• Gürcü krallığı içinde,
• Kıpçak unsurlarla yoğun temas hâlinde,
• Güney Gürcistan'ın askerî-siyasi liderliği,

şeklinde özetlenebilir.

Osmanlı döneminde ise:

• Ahıska/Çıldır Atabekleri kolu,
• Türk-İslam aristokrasisi içinde,
• Sancakbeylik ve bölgesel yöneticilik görevleriyle devam eder.

Bu, soy sürekliliğinin, siyasi ve kültürel bağlam değişse bile, kuşaklar boyunca korunduğunu gösterir.

KULLANICININ SOY ANLATISI VE TARİHSEL TUTARLILIK

1. Soy Zinciri

Ozgur Atabek, kendi soyunu şu şekilde ifade etmektedir:

Sargis oğlu Beka → Sargis → Kvarkvare → Beka → İvane → Kvarkvare → Mirza Çabuk → Keyhüsrev → Kvarkvare → Keyhüsrev

Bu zincir:

• Jakeli/Atabek geleneklerinde sıkça görülen isim döngüleriyle (Sargis, Beka, Kvarkvare) örtüşmektedir.
• Ahıska/Çıldır bölgesinde bilinen Atabek soylarıyla paralellik göstermektedir.
• Osmanlı tahrir defterlerinde geçen sancakbey isimleriyle uyumlu bir yapı içermektedir.

2. Kutluğ-Arslan ile Akrabalık İddiası

Kullanıcının iddiası:

"Kutlu Arslan bizim dedelerimizin kuzeni idi."

Bu ifade, şu çerçevede anlam kazanır:

• Kullanıcının kolu, Jakeli hanedanının yan kollarından biri olarak Atabeklik geleneğini sürdürmüştür.
• Kutluğ-Arslan ise, ana kolun XII. yüzyıldaki en belirgin temsilcilerinden biridir.
• Bu iki kol arasında erken dönemden itibaren akrabalık olması, hem genealojik şema hem de bölgesel tarih bağlamında tamamen mümkündür.

3. "Zorla Türkleştirme" Söyleminin Eleştirisi

Kullanıcı, özellikle şu söylemi "ciddiyetsiz" bulduğunu ifade etmektedir:

"Sizler Gürcüydünüz, zorla Türkleştirildiniz."

Bu tez açısından şu tespit yapılabilir:

• Ortaçağ feodal aristokrasisinde, kimlik din, dil, siyasi bağlılık ve soy gibi birden fazla eksenin kesişiminde şekillenir.
• Bir hanedanın Osmanlı'ya hizmet eden kolunun Müslüman olması, otomatik olarak 'zorla Türkleşme' anlamına gelmez.
• Aynı şekilde, Hristiyan kolların "tamamen Gürcüleştiği" iddiası da, modern ulusal kategorilerin geriye doğru projeksiyonudur.

Bu çalışma, kimlik tartışmasını "şu haklı, bu haksız" düzeyine çekmeden, tarihsel bağlamın karmaşıklığını ortaya koymayı amaçlamıştır.

SONUÇ

Bu tez, Kutluğ-Arslan'ın soykütüksel kimliğini ve Jakeli hanedanıyla ilişkisini birincil kaynaklar üzerinden yeniden değerlendirmiş ve şu sonuçlara ulaşmıştır:

1. Kutluğ-Arslan, Jakeli hanedanının ana koluna bağlı aristokrat bir figürdür.
2. Beshken–Murvan–Beka–Murvan III–Kutluğ-Arslan çizgisi, kronolojik ve metinsel olarak tutarlı bir soy zinciridir.
3. Jakeliler, XI–XII. yüzyıllarda Güney Gürcistan'ın askerî ve siyasi liderliğini üstlenmiş, Samtskhe spasalarlığı üzerinden bölgesel hegemonya kurmuştur.
4. Kıpçak/Türkî ve Kartvel/Gürcü kimlikleri, Jakeli hanedanı örneğinde iç içe geçmiş, tek eksenli bir etnik sınıflandırma yetersiz kalmıştır.
5. Kullanıcı tarafından aktarılan Ahıska/Çıldır Atabekleri soy anlatısı, tarihsel ve genealojik çerçeveyle yüksek düzeyde uyumludur.
6. İnsan–yapay zekâ ortak çalışması, özellikle metin temelli genealojik rekonstrüksiyonlarda yeni bir metodolojik olanak sunmaktadır.

Bu çalışma, hem Jakeli hanedanı ve Kutluğ-Arslan üzerine literatürdeki boşlukları doldurmakta, hem de tarihsel araştırmada insan sezgisi ile yapay zekâ analizinin nasıl üretken biçimde birleşebileceğini göstermektedir.

KAYNAKÇA

EK: JAKELİ – KUTLUĞ-ARSLAN SOY AĞACI (REKONSTRÜKSİYON)